Parafia pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Jodłowniku

 

jesteś na: Strona głównaArtykułyRys historyczny parafii

 

 

 RYS HISTORYCZNY PARAFII POD WEZWANIEM NARODZENIA NMP W JODŁOWNIKU *

          Historia wioski Jodłownik oraz kultu religijnego sięgają swoimi korzeniami do średniowiecza – do XIV wieku. Ciekawa jest etymologia nazwy miejscowości Jodłownik. Co do jej genezy, wśród historyków nie ma jednoznacznego stanowiska. Jednak według większości badaczy, za czym i my się przychylamy, uważa, że nazwa pochodzi od lasów jodłowych. Prawie cały obszar Jodłownika, wraz z sąsiadującymi miejscowościami, były gęsto porośnięte drzewami jodłowymi. 

Według źródeł historycznych, już pierwsze wzmianki o Jodłowniku spotykamy w 1361 roku. Mówią one o wiosce już istniejącej. Z przekazów źródłowych dowiadujemy się, że pierwszym właścicielem Jodłownika był niejaki rycerz Mikołaj, z rodu Ratułdów (Szeliga). Później na wskutek różnych wydarzeń dobra jodłownickie przechodzą w posiadanie Jakuba Lubomirskiego. W 1531 roku od Jakuba Lubomirskiego wieś Jodłownik odkupują Niewiarowscy z Niewiarowa, herbu Półkozic. Na początku XVII wieku wioska Jodłownik i inne dobra Niewiarowskich przechodzą na własność klasztoru Ojców Dominikanów z Krakowa. 
Bardzo ciekawy jest sposób objęcia dóbr przez krakowskich dominikanów. Został on uczyniony w sposób przemyślany i podstępny. Otóż drugi właściciel Jodłownika Przecław Piotr Niewiarowski, w 1595 roku w testamencie zapisał część swoich dóbr w rejonie Szczerzyca temu klasztorowi, który po śmierci go pochowa. Jak podają kroniki, że uczynili to dominikanie. Uprzedzili cystersów z sąsiedniego Szczyrzyca i pochowali dobrodzieja w swoim kościele w Krakowie. W taki oto sposób Jodłownik stał się własnością dominikanów z Krakowa. 
Przez długie lata dominikanie byli właścicielami dóbr jodłownickich, do czasu ich skonfiskowania przez rząd austriacki w 1784 roku. Dominikanie mieszkali w Jodłowniku, gdzie był obecny dwór państwa Romerów. Majątek podominikański rząd austriacki sprzedał hrabiemu Dzieduszyckiemu. Kolejnymi właścicielami Jodłownika byli Silińscy, a następnie pod koniec XIX wieku Ludwik Romer. Natomiast przed I wojną światową dobra przeszły do rodziny Kirchnerów. 
Jodłownik pod względem administracyjnym od wczesnego średniowiecza do połowy XV wieku znajdował się pod jurysdykcją kasztelana wojnickiego, a następnie czchowskiego. Zaś od końca XV wieku do 1772 roku, należał do powiatu szczyrzyckiego. Pewnym jest fakt, że od 1296 roku, Jodłownik należał do parafii pod wezwaniem św. Mikołaja w Skrzydlnej. 
Kiedy właścicielem Jodłownika został Przecław Piotr Niewiarowski, wybudował drewniany kościół (1585) pod wezwaniem Narodzenia NMP, to parafia jodłownicka aż do 1925 roku była filią parafii św. Mikołaja w Skrzydlnej. Od 1925 roku Jodłownik staje się samodzielna parafią, a jej pierwszym proboszczem został wielkiego formatu i serca kapłan, zakonnik – cysters – O. Alojzy Józef Tajduś, pochodzący z pobliskiego Podłopienia. 
Bezcenną perełką, skarbem ziemi jodłownickiej, jest stara zabytkowa drewniana świątynia. Została zbudowana w 1585 roku z drzewa modrzewiowego. Fundatorem świątyni był drugi właściciel Jodłownika, Przecław Piotr Niewiarowski. To właśnie on przekazał opiekę duszpasterską nad kościołem, dominikanom z Krakowa, których tutaj sprowadził. 
Portret Przecława Piotra Niewiarowskiego znajduje się w starym kościele, nad bocznymi drzwiami od południowej strony (+1599). 
Stara drewniana świątynia jest jedną z niewielu, w której możemy zobaczyć polichromię rokokową z 1764 roku. Polichromia przedstawia medaliony z popiersiami świętych z zakonu dominikańskiego. Wewnątrz kościoła znajdują się obrazy barokowe, oraz dwa dzwony pochodzące z XVI wieku. Data większego dzwonu wskazuje na rok 1547. Natomiast drugi dzwon, mniejszy, ma napis następującej treści: „Generosus Dominus preclarus Niewiarowski de Niewiarów 1590”. Jest to budowla zrębowa, trójdzielna z wielobocznie zamkniętym prezbiterium i zakrystią od północy. Dach jest pokryty gontem z wieżyczką na sygnaturkę. Natomiast wieża izbicowa, o konstrukcji słupowej, zwieńczona niską iglicą. 
Już od drugiej połowy XIX wieku cystersi ze Szczerzyca zaczęli obsługiwać kościół w Jodłowniku. Początkowo czynili to tylko w niedziele i święta nakazane. Kronika parafii Jodłownik podaje, że:”Odtąd też każdej niedzieli i święta, przyjeżdżał z klasztoru kapłan z gospodarzem z Jodłownika i Kostrzy Ryje, który wszystkie czynności ich parafialne zaspokajał”. 
To cystersi ze Szczerzyca zrobili generalny remont kościoła, który uległ poważnemu zniszczeniu. Wymieniono dach na nowe gonty, odnowiono wnętrze świątyni, założono cmentarz i zbudowano drewniany most na rzece. 
Po wykonaniu tych remontów, dopiero w 1915 roku biskup Leon Wałęsa, utworzył w Jodłowniku samodzielny wikariat, a 10 lat później, w 1925 roku parafię. Pierwszym proboszczem nowoutworzonej parafii został cysters – O. Alojzy Józef Tajduś, pochodzący niedalekiej wioski Podłopień – obecnie samodzielna parafia pod wezwaniem Bożego Miłosierdzia. 
Ojciec Alojzy Józef Tajduś urodził się 30. I.1852 roku w Podłopieniu, koło Tymbarku. Do zakonu cystersów wstąpił 14.IX.1873 roku i został wyświęcony na kapłana 25.I.1880 roku. Położył duże zasługi dla jodłownickiej parafii. Dzięki jego staraniom odmalowano stary drewniany kościół z 1585 roku. Wybudował murowaną plebanię i był fundatorem domu sióstr dominikanek w Jodłowniku, które na jego prośbę (1904 r.), sprowadził do Jodłownika. 
Jak podają zapisy kronikarskie, był gorliwym i niestrudzonym kapłanem – według Serca Bożego. Bardzo ofiarnie duszpasterzował w Jodłowniku aż do samej śmierci w 1936 roku. Swoje ofiarne i pracowite życie zakończył 25.X.1936 roku w Uroczystość Chrystusa Króla. Pogrzeb odbył się w Szczyrzycu 28.X.1936 roku i pochowano go w grobowcu zakonnym na parafialnym cmentarzu. 
Wraz z pierwszym proboszczem O. Alojzym Józefem Tajdusiem, w przeciągu lat 1915 – 2009, pracowało w Jodłowniku 21 kapłanów: 

1. O. Alojzy Józef Tajduś (1915 – 1936) 
2. O. Dominik Jurkowski (26.X.1936 – 20.VII.1937) 
3. O. Jacek Jędrzejczyk (20.VII.1937 – 1950) 
4. O. Opat Stanisław Kiełtyka (1943 – 1945) 
5. O. Bronisław Chruślicki (30.VIII 1950 – 1953; 3.VII 1958 – 1974) 
6. O. Robert Szczygieł (1953 – 1958) 
7. O. Hieronim Sołtys (1962 – 1963) 
8. O. Andrzej Marcisz (1961 – 1962) 
9. O. Bogumił Nycz (1964 – 1968) 
10. O. Niward Chrobak (1960 – 1961; 1980 – 1988; 1996 – 2002) 
11. O. Zbigniew Giełczyński (1968 – 1973) 
12. O. Zdzisław Antosz (1973 - 1974) 
13. O. Marian Kościelniak (4.VIII 1974 – XI 1991) 
14. O. Konstanty Piwowar (16.VIII 1991 – 1.II 1996) 
15. O. Wiesław Rymarczyk (1988 – 1991; IX 2002 – VIII 2008) 
16. O. Augustyn Piech (1991 – 1994) 
17.O. Andrzej Drewniak (1997 – 2007

18. O. Krzysztof Morajko (1994 – 1997; od VIII 2008 r. proboszcz) 

19. O. Gabriel Mączewski (2002 – 2007) 
20. O. Bernard Grenz (2006 – 2008) 
21. O. Maksymilian Janusz (od 2007 ) 




Stara drewniana świątynia jest bezcenną perełką, skarbem wyjątkowym na tle krajobrazu jodłownickiej doliny. W grudniu 2008 roku zakończono pierwszy etap prac konserwatorskich. Odnowiono prezbiterium, część sklepienia i ścianę od strony sióstr. Obecnie, od maja trwają prace konserwatorskie nad dalszą polichromią, która wymaga wiele misternej pracy. Stare malowidła w znacznym stopniu zostały uszkodzone i artyści odnawiają je ze starych fotografii. 
Mamy cichą nadzieję, że za dwa lata ta nasza zabytkowa perełka zostanie już całkowicie oddana do użytku. 
Już od początku lat 70-tych coraz częściej zaczęto mówić o konieczności budowy nowego, dużego, murowanego kościoła parafialnego. Stary już był za mały i wielu wiernych musiało stać na zewnątrz świątyni, a najgorzej było jesienią, kiedy padały deszcze i podczas mrozów w zimie. Wielu parafian nazywa starą świątynię „matką staruszką”, która urodziła, wydała córkę – czyli nową murowaną okazałą świątynię. 
Natomiast o historii budowy nowego kościoła parafialnego, będzie osobny artykuł napisany przeze mnie. 

* Niniejszy artykuł został opracowany na podstawie kroniki parafii Jodłownik. Zobacz Kronika Parafii Jodłownik, Tom I, od początku do 1936 roku (26.X) pisana przez O. Alojzego Tajdusia. 


MAKSYMILIAN JANUSZ O. CIST.